Święty Brat Albert – Adam Chmielowski

Adam Chmielowski przyszedł na świat w podkrakowskiej Igołomi (gmina Igołomia-Wawrzeńczyce, powiat krakowski), wiosce położonej przy drodze z Krakowa do Sandomierza, 20 sierpnia Roku Pańskiego 1845, jako syn Wojciecha i Józefy z Borzysławskich. Chrzest „z wody” odbył się 26 sierpnia w kościele parafialnym w Igołomi. Rodzina Chmielowskich wywodziła się ze starego szlacheckiego rodu, pieczętującego się herbem Jastrzębiec. W chwili narodzin pierworodnego syna, ojciec Adam zajmował stanowisko naczelnika Komory Celnej w Igołomi, położonej około 30 km od Krakowa, wtedy należących do Imperium Rosyjskiego Romanowów. Przyszły święty urodził się zatem jako poddany cara Mikołaja I. Matka Adama, Józefa Wincentyna Marianna z domu Brzysławska, odznaczała się niespotykanym taktem, dobrocią i pogodnym usposobieniem. Posiadała niezwykłe zdolności do rysunku i haftu. W rok po urodzeniu Adama, ojciec przeniesiony został na naczelnika Komory Celnej w Słupcy.

Pierworodny Chmielowskich został ochrzczony w wieku dwóch lat w kościele Najświętszej  Panny Maryi w Warszawie. Dano mu imiona : Adam Hilary Bernard. Wedle tradycji rodzice Adama zaprosili do udziału w ceremonii chrzcielnej żebraków, aby wraz z rodzicami chrzestnymi trzymali dziecko do chrztu, ażeby w ten iście magiczny sposób „ściągnąć na nie z niebios błogosławieństwo ubogich”. Nie wiedzieli, że w przyszłości Adam zostanie prawdziwym ojcem ubogich.

Niebawem na świat przyszło Adamowe rodzeństwo: 9 listopada 1848 roku urodził się Stanisław Teodor, a 17 stycznia 1851 roku Marian Antoni Józef. W tym czasie ojciec Adama wydzierżawił w okolicach Wielunia posiadłość ziemską Czernice. To tutaj w starym dworku sielskie dzieciństwo spędzał przyszły święty. Dziecko było chorowite i pełna wiary matka ślubowała Bogu, że jeśli pierworodny syn zostanie uzdrowiony, odbędzie z nim pielgrzymkę do cudownego mogilskiego Pana Jezusa. Dnia 15 września – zatem z oktawie Podwyższenia Krzyża Pańskiego – dopełniła ślubowania, dziękując za dar uzdrowienia Opatrzności Bożej. Do dworku  - z Mogiły – wróciła z małym mniszkiem, w owym czasie istniał bowiem zwyczaj, iż w podzięce Bogu za uratowanie dziecka, ubierano go w zakonny habit, w tym przypadku cysterski. Nikt nie przypuszczał, że owe rezolutne i nadzwyczaj mądre dziecko po latach inny habit przybierze.

Niebawem chłopiec – zaledwie wówczas ośmioletni – przeżyje śmierć ojca. Matka Józefa Chmielowska chcąc zapewnić dzieciom wykształcenie sprzedała majątek, pożyczyła od matki pieniądze i zakupiła kamienice w Warszawie. W Warszawie Adam ukończył szkołę powszechną. Po czym rozpoczął edukację w gimnazjum realnym. Po ukończeniu pierwszej klasy gimnazjum – zmarła mu matka. Osieroconymi dziećmi zajęła się ciotka Petronela Chmielowska (siostra ojca). Adam wyrósł na  wspaniałego kolegę, urzekającego wszystkich urodą, wiedzą i niespotykanym wdziękiem małego chłopca stał się dorosłym mężczyzną, gotowym poświęcić życie dla Ojczyzny.

W latach 1861 - 63 r. studiował  w Instytucie Rolniczo-Leśnym w Puławach.

Tymczasem w Warszawie i Królestwie Polskim wrzało: młodzi ludzie, ich dziadkowie i rodzice wierzyli w powstanie wolnej Polski, dzięki zbrojnemu powstaniu przeciw Rosji. Studenci uformowali oddział Puławiaków, do których przystał Adam Chmielowski. Miał wówczas osiemnaście lat. Chrzest bojowy przeszedł pod Kozienicami. 17 marca pomiędzy miejscowościami Chroberz z Zagością wojska rosyjskie zaatakowały odział Mariana Langiewicza, pod którym służył Chmielowski. Langiewicz został internowany a powstańcy rozbrojeni i internowano ich w Krakowie.

Adam wrócił do walki zbrojnej z Rosjanami. Walczył w okolicy Wawrzyna, Czarny, Melchowa. Pod Melchowem – 30 września doszło do ostrej potyczki z Rosjanami, jako że wieś znajdowała się w rękach Moskali, powstańcy zaś mieli oparcie w okolicznych lasach. Adam sprawował się nadzwyczaj dzielnie. Nagle – co podkreślali bezpośredni świadkowie – konia Adama rozszarpał rosyjski granat, raniąc Adama lewą nogę; zaczęła mocno krwawić. Rosjanie wygrali bitwę. Adamowi nogę musiano amputować „na uśmierzenie bólu” dano mu tylko cygaro, które przy piłowaniu nogi połknął. Cudem uratował się od kary śmierci czy zsyłki na sybir.

W maju roku 1864 Chmielowski znalazł się w Paryżu, bez jakichkolwiek środków do życia. Dzięki skromnemu zasiłkowi nabył protezę, która na ówczesne czasy była szczytem ortopedycznej techniki. Lekka i znakomicie przylegająca do nogi. Mógł swobodnie chodzić i to bez laski, ba, nawet tańczyć i jeździć na łyżwach.

W roku 1865 władze rosyjskie ogłosiły amnestię dla powstańców Adam powrócił do Warszawy i zapisał się do Szkoły Sztuk Pięknych, do klasy rysunku i szkicowania. Władze rosyjskie zamknęły jednak Akademię Sztuk Pięknych i Chmielowski najpierw wyjechał do Gandawy, potem na krótko zatrzymał się w Paryżu, a następnie zaczął się kształcić w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zastał przyjaciół: Maksymiliana i Aleksandra Gierymskich, Józefa Brandta, Stanisława Witkiewicza, Leona Wyczółkowskiego. W Monachium Adam rozkoszuje się życiem. Przy czarnej kawie , którą wręcz uwielbia, wiedzie dysputy o roli sztuki i jej znaczeniu dla narodu. A wszystko w oparach dymu papierosowego  kolejnych  lampek wina , czy halb piwa. Kocha życie!

16 września 1874 roku umiera w Monachium Maksymilian Gierymski. Był to dla wrażliwego Adama wstrząs. Na pogrzebie były zaledwie trzy osoby; w tym Chmielowski. Śmierć przyjaciela pozwoliła Adamowi pojąć że sława i powodzenie życiowe oraz ludzkie szczęście to tylko iluzje. Teraz zaczął szukać wartości nieprzemijającej.

W roku 1878 Adam odwiedził Wenecję. W drodze powrotnej zawitał do Lwowa, gdzie w latach 1879-1880 mieszkał z Leonem Wyczółkowskim. Na okres lwowski artysty  przypadł jego szczytowy punkt twórczości. Namalował tu pięć obrazów olejnych: We Włoszech, Szara godzina, Mnich na cmentarzu, Wizja świętej Małgorzaty.

W roku 1879 Chmielowski zaczął malować obraz, który darzył niezwykłym uczuciem i który towarzyszył mu prawie wszędzie – słynne Ecce Homo. Wyobraża Chrystusa z koroną cierniową, biczowanego, umęczonego i sponiewieranego, ze spuszczonym wzrokiem, takiego, jakim przedstawił Poncjusz Piłat ludowi żydowskiemu, powiadając do zgromadzonych: „Oto Człowiek” – Ecce Homo.

Adamowi Chmielowskiemu sztuka już nie wystarczyła. Przeżył w życiu wiele upokorzeń, również zawód miłosny, o którym , nawet najbliższym przyjaciołom nigdy nie wspomina. Nie było mu obce głębokie uczucie do kobiety, panny Lucyny Siemieńskiej. Niestety , ojciec odmówił mu jej ręki. Kto wie, czy ta odmowa nie wpłynęła na duchowość Adama. U ludzi o pewnej mentalności, zwłaszcza w drugiej połowie XIX stulecia, liczyły się pochodzenie, pieniądze, posag. Chmielowski był biedny . Mimo szlacheckiego herbu, niezwykłego talentu i męstwa, nie był godny ręki panny Lucyny.

Powoli dojrzewa decyzja. Zmienić się. Szukać drugiego człowieka. Wie, że Bóg „patrzy na serca”. Dostrzega całe zło w środku i pozory na zewnątrz.

24 września 1880 roku Chmielowski decyduje się na niezwykły krok. Wstępuje do nowicjatu jezuitów  Starej Wsi, koło Rzeszowa. Zaskoczyło to wszystkich. Rodzinę i przyjaciół. Kiedy zapadła ta najważniejsza decyzja? Może rodziła się podświadomie, kiedy chirurg bez znieczulenia amputował mu nogę, aby uratować go śmierci. Może wtedy , gdy odrzuciła go rodzina Siemieńskich? Obłóczyny zakonne odbyły się niezwykle uroczyście 10 października 1880 roku.

Tymczasem nadeszły rekolekcje wielkopostne w roku 1881. Adam wpadł w niewytłumaczalny trans psychiczny. 5 kwietnia usunięto go z nowicjatu, co wyraźnie zaznaczono w aktach: dimissus ob morbum praecipue ob perturbatam rationem – usunięty z powodu choroby, zwłaszcza zaburzeń umysłowych . Już 17 kwietnia Chmielowski znalazł się Kulparkowie, koło Lwowa. Tutaj hospitalizowano go 22 stycznia 1882 roku. Diagnoza lekarska lakonicznie stwierdzała u chorego hipochondrię, melancholię, obłęd religijny, lek, przeczulice psychiczną. Choroba wystąpiła zrazu z licznymi wyrzutami sumienia, potępieniem, niegodnością należenia do jezuitów. Chory nie ma poczucia choroby psychicznej , małomówny, smutnego usposobienia.

Z zakładu w Kulparkowie Adama zabrał brat Stanisław.

Stan taki trwał do sierpnia roku 1882. Z apatii wybawił go ks. Leopold Pogorzelski, który przekonał chorego, iż miłosierdzie Boże jest nieograniczone, wreszcie dzięki sakramentowi pokuty, odnalazł wewnętrzną równowagę. 

W roku 1884 Adam Chmielowski ponownie zawitał do Krakowa. Okresowo zamieszkał u Kamedułów na Bielanach, a później przy ulicy Basztowej 4. Coraz częściej myślami wracał do Biedaczyny z Asyżu, który był dla niego niedościgłym wzorem. Swoje mieszkanie podzielił kotarą na dwie części . Z jednej stworzył pracownię malarską i własny kat do spania. Druga stała się przytułkiem dla wszelkiej maści biedoty wałęsającej się po ulicach Krakowa. Rodził się wielki człowiek Kościoła, nie zabiegający o zaszczyty i honory, ale dostrzegający nędzę samotności i opuszczeni, braku przyjaźni i miłości.

Adam Chmielowski zaprzyjaźnił się z kapucynem, ojcem Grzegorzem, który po syberyjskiej katordze przybył do Krakowa. U biskupa krakowskiego Albina Dunajewskiego, poprosił o pozwolenie na noszenie habitu zakonnego. Zakupił grube, popielatoszare sukno, a kapucyński krawiec uszył mu habit. Niebawem nadszedł czas na uroczyste obłóczyny i zaślubiny. Na to też wyraził zgodę biskup Dunajewski.

25 sierpnia 1887, w kaplicy Loretańskiej u krakowskich Kapucynów uroczystą mszę św. odprawił ojciec Wacław Nowakowski. Przed kapłanem klęczał Adam Chmielewski, przyjmując obłóczyny – od tej chwili brat Albert.

Niebawem poznał Brat Albert słynną miejską ogrzewalnię, urządzona jeszcze za prezydentury Józefa Dietla. Jedna przeznaczona była dla mężczyzn – była to niska, brudna izba, śmierdząca ludzkim potem i wydzielinami cielesnymi. Zapach moczu łączył się ze śmierdzącym kałem. Istna apokalipsa. Wszędzie panował zaduch. Umeblowanie składało się z szerokich ław, na których wylegiwali się brudni, zawszeni mężczyźni. Grali w kości, karty, pili wódkę, której opary unosiły się wokół. Pod ławami leżeli w brudzie i gnoju starzy i kalecy. Na ich błagalne jęki nikt nie reagował. Brat Albert postanowił tu zamieszkać. 

Brat Albert pieniądze ze sprzedaży swoich obrazów przeznaczył na biednych. 25 sierpnia 1888 r. złożył na ręce biskupa Dunajewskiego śluby posłuszeństwa, czystości i ubóstwa. Powstało Zgromadzenie Albertynów. W tym samym roku radni miejscy oddali ogrzewalnię pod opiekę Bratu Albertowi. Wszystkie projekty i starania Brata Alberta szły w kierunku wyeliminowania żebractwa. Zakładał domy opieki.

Nadeszły lata pierwszej wojny światowej. Brat Albert posłał do pracy na linii frontu połowę sióstr  braci, aby nieśli pomoc rannym. Podczas działań wojennych wszystkie przytuliska albertyńskie stały otworem dla tułaczy i dezerterów.

17 września 1915 roku w kościele krakowskich Bernardynów dostał lekkiego wylewu, a w rezultacie paraliżu. Mocny organizm zdołał powrócić do normy. To nagłe załamani zdrowia Brat Albert odczytał jako ciche wezwanie Boga. Zdiagnozowany wcześniej rak żołądka czynił zatrważające postępy.

Ostatnia godzina w jego życiu nadeszła w dzień Bożego Narodzenia roku 1916. Kilka godzin wcześniej odbyła się również ostatnia wieczerza wigilijna wspólnoty albertyńskiej, zgromadzonej w domu zakonnym w Krakowie, przy ulicy Krakowskiej. Jeszcze 29 listopada Brat Albert pojechał do Zakopanego, gdzie pożegnał się ze wszystkimi. Nękany okropnym bólem chciał jednak wigilijny wieczór spędzić w Krakowie, pośród współbraci, tam gdzie się zrodził początek albertyńskiej posługi ubogim.

Wieczorem 23 grudnia – pękł wrzód żołądka, a ból doprowadził do utraty przytomności. Zawezwano księdza Józefa Górnego. Z jego rąk Brat Albert przyjął Ostatnie Namaszczenie, po czym pobłogosławił swej wspólnocie. W wieczór wigilijny jedynie połamał się opłatkiem. Odbył ostatnią spowiedź przed księdzem Czesławem Lewandowskim, przyjął też wiatyk.

Wobec współbraci w tę świętą noc wyraził tylko jedno życzenie, które wprawiło wszystkich w zdumienie. Otóż poprosił siostrę o papierosa. Brat Albert jak rasowy palacz, zaciągnął się dymem. Bracia patrzyli , jak Brat Albert umiera paląc papierosa. Może w tym momencie przypomniał sobie, jak lekarz bez znieczulenia amputował mu nogę. Tragiczne dni powstania styczniowego trwały w jego świadomości aż do śmierci. To wówczas Chmielowski poprosił cygaro, które stać się miało środkiem uśmierzającym.

Minęła noc. Nadszedł dzień Bożego Narodzenia. Chory poprosił o szklankę wody. W samo południe – 25 grudnia 1916 roku – Brat Albert zmarł. Tym samym , jak poucza Kościół, narodził się dla nieba. Wiadomość o śmierci rozeszła się po kraju lotem błyskawicy. Głęboko wierzono , że umarł święty.

Przez dwa dni krakowianie oddawali hołd Bratu Albertowi. Trumna ze zwłokami wystawiona była w kaplicy Albertynów. 28 grudnia nastąpiła eksportacja do kościoła Bożego Ciała. Mszę św. żałobną celebrował biskup krakowski Adam Stefan Sapieha, w asyście arcybiskupa Franciszka Symona i biskupa sufragana Anatola Nowaka.  W ceremonii żałobnej udział wzięli profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezydent Krakowa Juliusz Leo i tłumy mieszkańców Krakowa.

Po mszy św. – przy dźwięku dzwonów – kondukt żałobny wyruszył w kierunku cmentarza Rakowieckiego. Tutaj w skromnej ziemnej mogile pogrzebano Brata Alberta.

Na grobie umieszczono napis: „Brat Albert, wierny sługa Boży, ojciec ubogich  nędzarzy, założyciel braci i sióstr III Zakonu św. Franciszka, walczył za ojczyznę w 1863 r. Niech spoczywa w pokoju”.

Śmierć Brata Alberta rozpoczęła jego pośmiertny żywot. Pierwsze kroki na drodze do wyniesienia go ku chwale ołtarzy przedsięwzięto już w roku 1932. 15 września dokonano na cmentarzu Rakowickim ekshumacji kości Brata Alberta, które przełożono do metalowej trumny. Po zakończeniu II wojny światowej kardynał Adam Sapieha rozpoczął na szczeblu diecezjalnym proces informacyjny. Zgodnie z wymogami kanonicznymi, 31 maja 1949 r. dokonano ekshumacji szczątków Brata Alberta przeniesiono je do kruchty kościoła Karmelitów Bosych przy ulicy Rakowickiej. Papież Paweł VI 20 stycznia 1977 roku wydał dekret o heroiczności cnót Brata Alberta .

Postać Brata Alberta zawsze fascynowała Karola Wojtyłę.

Już jako papież Jan Paweł II – w książce „Dar i tajemnica” – pisał:  „W dziejach polskiej duchowości św. Brat Albert posiada wyjątkowe miejsce. Dla mnie jego postać miała znaczenie decydujące, ponieważ w okresie mojego własnego dochodzenia do sztuki, do literatury i do teatru, znalazłem w nim szczególne duchowe oparcie i wzór radykalnego wyboru drogi powołania (…)Również i ja, jako młody kapłan w okresie wikariatu u św. Floriana w Krakowie, poświęciłem mu utwór dramatyczny zatytułowany „Brat naszego Boga”, spłacając w ten sposób szczególny dług wdzięczności, jaki wobec niego zaciągnąłem”.

W kolejnej swoje książce – Wstańcie, chodźmy! – Ojciec święty wspomina: „Szczególnie w mojej pamięci, a nawet więcej, w moim sercu, ma Brat Albert – Adam Chmielowski. (…) Był dla mnie postacią przedziwną. Bardzo byłem z nim duchowo związany.(…) Widziałem w nim model, który mi odpowiadał: rzucił sztukę, żeby stać się sługą biedaków – opuchlaków , jak ich nazywano. Jego dzieje bardzo mi pomogły zostawić sztukę i teatr, i wstąpić do seminarium duchownego”. Jak widać losy ks. Karola Wojtyły stały się podobnymi do losów Brata Alberta.

W miejscu przyjścia na świat Brata Alberta – w Igołomi – 22 stycznia 1967 roku arcybiskup Karol Wojtyła mówił: „Umiera artysta, rodzi się sługa ubogich. Znajdują go jego właśni przyjaciele po pędzlu, ludzie wysokiej kultury w takim miejscu w Krakowie, w którym szukało się tylko ludzi upadłych, w takim miejscu, o którym zresztą wówczas nie pamiętano, nikt z porządnego towarzystwa tam nie chodził, nie trafiał, bo tam trafiały tylko największe wyrzutki społeczne, tam zaprowadziła Adama Chmielowskiego ręka Boża. I tu powiedział mi Bóg: Biegaczu, to jest twoja droga. Wtedy też zmienił swoje imię. Przestał się nazywać Chmielowskim i Adamem, nazwał się Bratem Albertem, naśladowcą św. Franciszka, tercjarzem jego zakonu, sługą ubogich (…)Wtedy najbardziej wezwał go Bóg do winnicy swojej. Zaczął w tej winnicy Albert (…) nową pracę. Nie była to, zdawać by się mogło , praca twórcza, nie powstawały żadne dzieła pędzla, żadne dzieła kultury artystycznej, ale powstawały o wiele większe od tych, dzieła Boże w ludziach, a najznamienniejszym było to, że te dzieła Boże powstawały z ochłapów i łachmanów. Tam, gdzie zdawało się, że już nic Bożego nie ma w człowieku, tam ten człowiek posłany od Boga, któremu było na imię Albert, umiał jeszcze coś Bożego znaleźć, umiał jakąś iskrę Bożą wykrzesać w duszy ludzkiej, która nigdy, jakkolwiek bardzo byłaby upodlona i upadła, nigdy nie przestaje być obrazem i podobieństwem Boga. Tak dźwigał z upadku tych, którzy najbardziej upadli, uczynił ich swoimi przyjaciółmi, swoimi towarzyszami, swoimi braćmi (…)Tak się spełniła ta (…) godzina jego życia, jego niezwykłego powołania. Była to godzina największej pokory i zarazem największej miłości. Była to godzina , w której na oczach Krakowa i na oczach całej naszej Ojczyzny rodził się i wzrastał wśród nas nowy święty”.

Już jako papież Jan Paweł II – w czasie drugiej pielgrzymki do Ojczyzny – na krakowskich Błoniach 22 czerwca 1983 r. beatyfikował dwóch zaprzyjaźnionych ze sobą zakonników , powstańców  roku 1863, ojca Rafała Kalinowskiego i Brata Alberta.

            12 listopada roku 1989 papież Jan Paweł II kanonizował w Rzymie – Brata Alberta. W tymże dniu do zgromadzonych pielgrzymów  przemówieniu na Anioł Pański Ojciec Święty powiedział: „Znacie przecież łaskę Pana naszego Jezusa Chrystusa, który będąc bogaty, dla nas stał się ubogim, aby was ubóstwem swoim ubogacić. Tak mówi o Chrystusie Jego Apostoł święty Paweł. Tak mówi o Chrystusie do nas dzisiaj święty Franciszek z Asyżu i jego duchowy syn, nasz współbrat, wyniesiony do chwały ołtarzy – Adam Chmielowski, Brat Albert. Dlatego, jak święty Franciszek, stał się miły Chrystusowi i Jego Matce. Znak solidarności z człowiekiem. Ile wielorakiej nędzy jest dziś wśród nas. A on mówi po prostu: Trzeba być dobrym, jak chleb. Panie dobry, jak chleb. Niech ziemia nasza stanie się ołtarzem , a chleb komunią dla spragnionych Ciebie”.

Zespół kościelny w Pobiedniku Małym

Kościół parafialny p.w. św. Wojciecha
Do parafii Pobiednik Mały należą dwie miejscowości: Pobiednik Mały i Pobiednik Wielki i liczy 800 wiernych. Parafia Pobiednik Mały była własnością klasztoru Norbertanek na Zwierzyńcu (herb Gryf). Data powstania parafii pod wezwaniem św. Wojciecha Męczennika nie jest dokładnie znana. Powstała najprawdopodobniej między rokiem 1254 a 1325, wiadomo to stąd, że Norbertanki, będące właścicielkami wioski, wymieniają w dokumencie z roku 1954: pola, las, łąki, karczmę, młyn ze stawami rybnymi, ale o pobiednickim kościele i jego patronie nie wspominają. Musiały przecież być przynajmniej jego współfundatorkami. W zachowanych źródłach jako fundator występuje kasztelan krakowski Jakub Bonar, który część majątku na ten cel oddał Norbertankom. Na pewno w 1326 r. plebanem kościoła był Mikołaj.
Zespół kościelny usytuowany jest w obrębie najstarszego ośrodka osadniczego Pobiednika Małego, na niewielkim, owalnym podwyższeniu terenu, prawdopodobnie pierwotnie nawodnionym, posiadającym walory obronności. Powiązany z wsią krótkim odcinkiem drogi dojazdowej. U jej wylotu, po stronie południowej, znajduje się kościół wolno stojącą dzwonnicą, po stronie północnej – ogród plebański, nowa plebania. W XIX wieku przy plebani znajdował się zespół zabudowany folwarku z budynkami usytuowanymi w czworobok otaczający dziedziniec. Kościół wzmiankowany w 1326 r. W wieku XV niewielki, drewniany, spalony w 1914 r. Obecny kościół zbudowany w latach 1955 – 56 wg projektu Romana Staffa, częściowo zmienionym w czasie realizacji. Ponownie przebudowany w 1967 r. . Prezbiterium kościoła zwrócone w kierunku północnym. Mur z cegły i żelbetonu, kryty blachą. Pierwotnie jednonawowy z parą kaplic. Otoczony otwartymi podcieniami arkadowymi. Po przebudowie w 1967 roku podcienia zabudowano i przekształcono w nawy boczne. Prezbiterium prostokątne, krótkie, z dwiema przybudówkami. Dachy dwuspadowe i pulpitowe, na kalenicy niewielka, czworoboczna wieżyczka na sygnaturkę. Strop żelbetowy.
W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Wojciecha, patrona świątyni oraz kopia obrazu „Jezu, ufam Tobie”. Boczne ołtarze poświęcone zostały Matce Boskiej Częstochowskiej i św. Józefowi.
Niestety, ołtarz główny, wykonany z drewna orzechowego, został zaatakowany przez szkodniki i jego stan się pogarsza. Nie są czynne organy piszczałkowe, które wymagają pilnego remontu. Odnowienia wymaga także sama świątynia.
Podziwiać tu możemy monstrancję , w tzw. Stylu „Rejencji”, kielich późnorenesansowy, z herbem Brochowicz i inicjałami NK PP, restaurowany ok. 1715 roku, cztery relikwiarze drewniane, również w stylu „Rejencji”.
W otoczeniu kościoła po stronie wschodniej i południowej rośnie kilka kilkusetletnich lip. Według informacji miejscowej ludności po wschodniej stronie budynku kościelnego znajdował się przykościelny cmentarz. Przed kilku laty, z inicjatywy mieszkańców wsi, wybudowano nową plebanię, którą w roku 2000 poświęcił ks. Biskup Kazimierz Nycz.
 

Kościół parafialny w Pobiedniku Małym		Wnętrze kościoła w Pobiedniku Małym

Dzwonnica przy kościele

Wzniesiona w roku 1908, w miejscu poprzedniej. Murowana z cegły, kryta dachówką ceramiczną, podzielona gzymsami na dwie kondygnacje. Podziały ścian ramowe, gzyms koronujący, uskokowy, dach dwuspadowy o niskim nachyleniu połaci. W górnej kondygnacji okna zamknięte odcinkowo.

Grób Powstańców Styczniowych na cmentarzu parafialnym

Mogiła powstańców znajduje się w środku cmentarza parafialnego w Pobiedniku Małym. To właśnie tu, na polach pobiednickich, tragicznie polegli powstańcy z oddziału „Żuawi śmierci”, czyli powstańczego oddziału utworzonego przez francuskiego oficera Franciszka de Rochebrunena. Podobny oddział zorganizował kapitan Stefan Malczewski, który został przez Rosjan rozbity w Pobiedniku. Płyta nagrobkowa z granitu, po lewej stronie krzyże. Na środku zdobiony, metalowy krzyż, na nim tabliczka z napisem: „Grób powstańców 1863”

A taki był przebieg bitwy w Pobiedniku
O poranku 5 maja 1863 roku mieszkańcy Pobiednika Wielkiego zauważyli zbliżający się od Igołomi, oddział wojska. Byli to powstańcy. Przemieszczali się w szybkim tempie, traktem do centrum wsi . Na czele oddziału jechał kapitan Stefan Malczewski. W pewnym momencie kolumna powstańców została otoczona przez wielokrotnie silniejszy oddział wojska rosyjskiego i zaatakowana z zaskoczenia. Rosjanie, zaczajeni i zamaskowani w okolicznych lasach, tylko czekali na moment, by zaatakować świeżo przybyły oddział powstańców. Wywiązał się zaciekły bój. Powstańcy byli stosunkowo nieźle uzbrojeni i wyposażeni. Posiadali nowoczesne belgijskie sztucery. Już w trakcie walki okazało się jednak, że broń ma fałszywe naboje, którymi nie można było strzelać. Sabotaż czy oszustwo? Firmy, produkujące sztucery dla powstańców, były nieustannie szpiegowane przez rząd carski. Jedynym wyjściem była walka wręcz. Żniwo tej bitwy było obfite, poległych wielu. Następnego dnia wyznaczone przez Rosjan podwody miejscowych włościan zbierały poległych na wozy i wywoziły na pobliski cmentarz w Pobiedniku Małym. Na cmentarzu, a raczej na cmentarnej drodze, wykopano duży, głęboki dół, do którego wrzucano nagie ciała powstańców. Układano je warstwami. Po zwiezieniu i wrzuceniu wszystkich ciał, dół zasypano ziemią u ułożono trawnik z darniny. Represyjne przepisy zaborców i wściekłość ruskich żołdaków nie dopuściły do chrześcijańskiego pogrzebu. Ksiądz, pełniący w tym czasie obowiązki proboszcza nie wykazał żadnego zainteresowania.
Przez 100 lat na czterech rogach grobu rosły cztery czerwone klony – symbol przelanej krwi.

Kapliczki i krzyże przydrożne, których tradycja w Polsce trwa od wielu pokoleń, mają niepowtarzalny urok, piękno
i szczególną wymowę. Są niewątpliwie świadectwem wiary naszych ojców. Stanowią też szczególne uzupełnienie krajobrazu wsi polskiej, bo wrosły w niego na stałe. To inaczej symbole polskiego chrześcijaństwa, znaki miłości, nadziei
i wiary.
Kapliczki są przede wszystkim świadectwem chrześcijańskiego rodowodu polskiej ziemi. Te symbole polskiej wiary pełniły ważną rolę w każdej epoce, niezależnie od panującego systemu czy nastrojów społecznych. To one pomogły przetrwać naszym przodkom najcięższe chwile, dodawały im poczucia wartości, wytrwałości i nadziei.
Kapliczki stawiano w różnych miejscach, lecz dawniej najczęściej można je było dostrzec na skrzyżowaniach szlaków, gdzie miały wskazywać drogę utrudzonym wędrowcom, stawały się miejscem ich postoju a także osobliwej rozmowy
z Bogiem. To tam mieszkańcy wsi odprowadzali przybyszów i modlili się gorliwie o ich bezpieczną podróż, a także zegnali się ze swoimi najbliższymi wyruszającymi w drogę (często za chlebem).
Wśród niezliczonej ich ilości bywają zarówno drewniane jak i murowane. Niektóre są małe, zawieszone wprost na słupach lub drzewach, inne urzekają swym bogactwem i starannością wykonania. Bez wątpienia wszystkie skłaniają do zadumy
i refleksji o ludzkim przemijaniu.
Chyba nigdzie na świecie nie ma tylu kapliczek, przydrożnych krzyży, drewnianych świątków i figurek co na ziemi podkrakowskiej. Wynika z tradycji związanej z doznaniami religijnymi, dziękczynieniem za łaski lub upamiętnieniem jakiś wydarzeń.
Różne były przyczyny stawiania kapliczek: ktoś ufundował obiekt sakralny za szczęśliwy powrót z wojny, inny za uzdrowienie, a jeszcze inny za uchronienie od zarazy. Czasami kapliczki pełniły funkcje kościołów. Czasem stawały się miejscem upamiętnienia bolesnych wydarzeń, bitew lub miały za zadanie strzec przed złymi mocami czy widmami. Jak dowodzą badania, pod kapliczkami często zakopywano też skarby i różne kosztowności, aby dany święty strzegł ich przed złodziejami. Do dnia obecnego w miejscu śmiertelnego wypadku stawia się przydrożny krzyż . Jest to swoisty hołd złożony tragicznie zmarłej osobie, a także ostrzeżenie dla kierowców i pieszych.
Mieszkańcy w pobliżu kapliczek zmieniają kwiaty, naprawiają ogrodzenia, czyszczą figurki.
Przy kapliczkach często odprawiane są różne obrzędy religijne. W majowe wieczory wokół tych miejsc spotykają się ludzie z pobliskiej okolicy, by wspólnie śpiewać majówki i oddawać cześć Matce Bożej. Do dziś, w Wielką Sobotę, przed kapliczkami odbywa się świecenie pokarmów.
Jakaż przyjemność spotyka człowieka, kiedy idzie wśród pól i łąk i nagle w oddali dostrzega drewniany krzyż, czy też ukwieconą figurę Maryi. Taki obraz rodzi modlitwę w jego sercu.
Często w krajobrazie wiejskim nie mamy ciekawych zabytków. To właśnie kapliczki przydrożne go urozmaicają i nadają naszej małej ojczyźnie sielski nastrój. Niektóre z nich są bardzo stare, często zaniedbane z racji wieku, a mimo to godne uwagi. Głównie dlatego o większości z nich trudno było zdobyć jakiekolwiek informacje, zarówno o ich fundatorach, jak
i dacie oraz miejscu powstania.
Przemierzając drogi naszej gminy, spotykamy kapliczki, figurki, krzyże, pomniki
o różnorodnej architekturze i pochodzące z różnego okresu.
Powstawały one głównie jako wota dziękczynne, pokutne bądź intencyjne z inicjatywy prywatnej – jednostki bądź całej społeczności wiejskiej.
We wnętrzu kapliczek często znajdują się figury i obrazy przedstawiające świętych kościoła katolickiego. Według tradycji i wierzeń miejscowej ludności miały ich chronić przed niebezpieczeństwem i złem. A czy dzisiaj służą również nam? Czy zwracamy na nie uwagę? Czy dbamy o ich wygląd? Czy przechodząc obok nich, robimy znak krzyża?
Kto zwraca dzisiaj uwagę, na to, jaką kapliczkę mija, co ona symbolizuje?
Pamiętajmy, że każda kapliczka, każdy krzyż, każda figura to świadkowie naszej wiary, to „budowle małej architektury”, które przypominają nam o istnieniu Boga. To one właśnie są dla niejednej wioski czy parafii najcenniejszym zabytkiem. Takich kapliczek i krzyży można znaleźć w gminie bardzo wiele. Najczęściej spotykamy figurki Matki Boskiej Niepokalanej, Chrystusa Frasobliwego oraz Chrystusa Ukrzyżowanego. Z dawien dawna stoją przy drogach, na skrzyżowaniach, często na bezdrożach, wśród pól i łąk, a czasem w obejściach domostw.
Kapliczki i krzyże są charakterystycznym elementem naszych okolic. Owiane często legendą, wpisały się już na stałe w wiejski krajobraz i stały się jego ozdobą. Te miejsca kultu są świadectwem wiary, skłaniają do zadumy, rozmyślań, refleksji. Przy nich do dnia dzisiejszego spotykają się okoliczni mieszkańcy, by odprawiać majówki, śpiewać pieśni chwalebne, odmówić modlitwę czy litanię. Przechodzień czyni znak krzyża, a może nawet oddaje się modlitwie. Jedne są proste, bardzo skromne, inne wyróżniają się pomysłowością wykonania. Większość z nich ma stałych opiekunów. To oni dbają o ich wygląd, „konserwację” i najlepiej znają ich historię.
Niestety, spotykamy też takie kapliczki i krzyże, o których wszyscy zapomnieli – a może nie chcą pamiętać? Zdarza się, że figurki świętych postaci „opuściły” to miejsce – czy już na zawsze? Opuszczone, zarośnięte, nierzadko
z odpadającymi elementami proszą o opiekę bo przecież to one były w przeszłości świadkami wydarzeń naszego regionu, wydarzeń parafii czy narodu polskiego, wysłuchały niejednej prośby, modlitwy i podziękowania. Są to więc wymowne symbole polskiego chrześcijaństwa i to też należy o nich pamiętać.
Charakterystycznym wyrazem religijności narodu polskiego są pięknie wpisane w krajobraz Polski przydrożne krzyże
i kapliczki. Rzeźbione w drewnie i kamieniu umieszczane były przy ścieżkach i na rozstajach dróg. Stawiano je jako wota dziękczynne za otrzymane od Pana Boga łaski, dla ochrony miejsca zamieszkania, obroną przed kataklizmami, niekiedy
w pokucie za grzechy. Te akcenty krajobrazu sprzyjały modlitwie na łonie natury i kierowały ludzkie myśli ku Stwórcy.
Na terenie gminy znajduje się wiele kaplic, kapliczek przydrożnych, figur i krzyży. Są to znaki identyfikujące lokalną społeczność i pełniące ważną rolę w życiu mieszkańców tego obszaru. Wśród kapliczek dostrzegamy:
- drewniane: przypominające małe kościółki, nadrzewne, naziemne, nasłupne,
- murowane: czworościenne, graniastosłupowe, słupy w kształcie prostopadłościanu z wieżyczkami,
- figury,
- krzyże przydrożne: drewniane, żelazne i betonowe.

Wyżej wymienione „pomniki wiary” niezależnie od kształtu wciąż pełnią ważną funkcję, świadczą o głębokiej wierze
i oddają należytą cześć Bogu.

Szczegółowe informacje wraz ze zdjęciami zamieszczone są w wydawnictwie z 2008 r. pod tytułem „Krajobraz Bogiem malowany – kapliczki przydrożne, krzyże i figury świętych w gminie Igołomia - Wawrzeńczyce”.
Wydanie można nabyć w Gminnym Centrum Edukacji w Igołomi.

Poniżej prezentujemy kilka kapliczek o największym znaczeniu.

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej w Igołomi

Zbudowana w 2 poł. XIX w. Usytuowana na niewielkim pagórku przy skrzyżowaniu dróg Igołomia „Luborzyczka” – Glew - Tropiszów. Wg tutejszych mieszkańców fundacji dworskiej. Elektryczna o reminiscencjach klasycystycznych. Murowana z cegły, otynkowana, dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną, zwieńczona krzyżem.  Prostokątna, wewnątrz sufit. Elewacja frontowa ujęta parą pilastrów, zwieńczona trójkątnym szczytem bogato gzymsowanym. Wejście (drzwi drewniane dwuskrzydłowe) i okna przeszklone.  Wewnątrz ołtarzyk z mensą murowaną i retabulum, z obrazem  Matki Boskiej Częstochowskiej z ok. 1890r. w obudowie drewnianej. 
W roku 1980 w trakcie odnowienia wycięto otaczające kapliczkę drzewa i krzewy, założono ogródek i ogrodzenie żelazne na podmurówce betonowej. Do kapliczki prowadzi betonowy chodnik, po obu stronach szpalery tui.

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej w Odwiślu

Usytuowana po północnej stronie drogi asfaltowej,  obok posesji P. Szczygłów w Odwiślu (wcześniej w tym miejscu stała drewniana kapliczka postawiona prawdopodobnie w 1920 r. , która uległa zniszczeniu wskutek powodzi w 1970 r.). Kaplica zbudowana w XX w. Murowana z cegły, otynkowana, kryta eternitem. Prostokątna, wewnątrz sklepiona kolebkowo. Okna i wejście ostrołukowe. Dach dwuspadowy, na nim wieżyczka na sygnaturkę z latarnią, zwieńczona ostrosłupowo. Wewnątrz ołtarz drewniany z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Pod obrazem napis: „Pod Twoją obronę uciekamy się”. Odnowiona w 2004 r. przez mieszkańców Odwiśla. Obejście  ukwiecone, ogrodzone elementami metalowymi. 

Figura Matki Bożej w Pobiedniku Małym

Usytuowana na posesji nr 47 Państwa Krystyny i Zdzisława Gasów w Pobiedniku Małym na, tzw.„Morgach”, przy drodze asfaltowej bocznej, po jej północnej stronie, równoległej do wału wiślanego.
Na postumencie betonowym, obłożonym kamieniami otoczakami, wysokości ok. 0,8m figurka Matki Bożej w białej szacie, w czterobocznej obudowie przeszklonej, nad figurką daszek metalowy- dwuspadowy, całość oświetlona lampkami elektrycznymi.
Obecna kapliczka odbudowa została w 1997 r. w miejsce poprzedniej, która uległa zniszczeniu i wymagała remontu.
Przy poprzedniej kapliczce odprawiane były nabożeństwa majowe.
Pierwsza kapliczka szafkowa (z pocz. XX) umiejscowiona była na drzewie kasztanowca na posesji babci obecnego właściciela w pobliżu koryta rzeki Wisły. Podczas budowy wału przeciwpowodziowego (1925 r.) kapliczkę przeniesiono na obecne miejsce i osadzono na słupie (poprzednia figurka była w niebieskiej szacie).

Krzyż przydrożny z wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego w Pobiedniku Wielkim

Usytuowany przy drodze krajowej Kraków-Sandomierz, po południowej stronie, przy posesji nr 70 w Pobiedniku Wielkim Państwa Leszka i Janiny Mendalskich (koło lotniska).
Krzyż drewniany wys. ok. 3,0m z żelaznym wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego z metalowym ozdobnym daszkiem.
Obecny krzyż - trzeci z kolei, pochodzi z 1983 r., ufundowany przez Państwa Mendalskich i Władysława Dzięgę – mieszkańców z Pobiednika Wielkiego.
Pierwotny krzyż przed II wojną światową ufundowała właścicielka majątku ziemskiego w Pobiedniku Wielkim hrabina Lisicka. Opiekę nad nim sprawował ojciec hrabiny. Miejscowa ludność twierdzi, iż w tym miejscu zostały pochowane prawdopodobnie ciała żołnierzy z I wojny światowej. Fundatorem drugiego krzyża był Pan Samborek z Pobiednika Wielkiego. W latach 70-tych miejscowy proboszcz Ludwik Polak z parafii Pobiednik Mały z tego miejsca dokonywał poświęceń pól.

Kapliczka Ecce Homo w Tropiszowie

Usytuowana w polu w Tropiszowie „Gać”, na wschód od skrzyżowania dróg pośrodku wsi. Własność - Józef Cieraszewski. Czas budowy obecnej niewiadomy, wzniesiona zapewne w XIX wieku w miejscu starszej, istniejącej od 1710r. Ostatnio odnowiona 1978 r. Murowana z cegły, otynkowana, z zadaszeniem dachówkowym. Obiekt w kształcie wysokiego czworobocznego słupa. Od południa wąska, głęboka wnęka zamknięta półkoliście. W górnej części ścian wydatne boniowanie. Zadaszenie dwuspadowe, zwieńczone krzyżem kowalskim.
W kapliczce rzeźba Ecce Homo, datowana na 1710 r. oraz mały obrazek Matki Boskiej Częstochowskiej, malowany na deszczułce w II poł. XIX w. (obecnie brak obrazka Matki Boskiej Częstochowskiej) . Wysokość kapliczki ok. 3,0m. Teren wokół kapliczki obsadzony kwiatami.
Ecce Homo znaczy „oto człowiek” – wyobrażenie ubiczowanego Jezusa Chrystusa w koronie cierniowej.

Figura Najświętszej Panny Marii Niepokalanie Poczętej w Tropiszowie

Usytuowana w środkowej części wsi, przy skrzyżowaniu dróg (obok sklepu) w Tropiszowie, w sąsiedztwie domu nr 19 Państwa Gruszczaków. Wzniesiona w 1901r. z fundacji wsi Tropiszów dla upamiętnienia roku jubileuszowego. Kamienna, olejnie polichromowana. Pełnoplastyczny posąg N.P. Marii Niepokalanie Poczętej na wysokim, czworobocznym postumencie ustawionym na stopniach. Od frontu napis:
„FUNDATOROWIE WSI TROPISZÓW 1901r. NA PAMIĄTKĘ WIELKIEGO JUBILEUSZU”.
Figura osłonięta zadaszeniem blaszanym, osadzonym na czterech prętach. Od frontu metalowy wysięgnik, zapewne pozostałość po dawnej latarni.
W maju (jeden raz) odprawiane jest nabożeństwo majowe z udziałem księdza z parafii Igołomia. W roku 2005 figura odnowiona przez Panią Zofię Gruszczak, Panią Janinę Lorant i Pana Kazimierza Bieleckiego. Obiekt sakralny obsadzony kwiatami.

Figura kamienna Najświętszej Panny Marii Niepokalanie Poczętej w Stręgoborzycach

Usytuowana po prawej stronie drogi asfaltowej, koło posesji nr 58 Państwa Anny i Janusza Kaczmarczyków w Stregoborzycach. Figura gipsowa na cokole ze sztucznego kamienia, od frontu napis: monogram „MARYA”, poniżej „O Mario bez grzechu poczęta módl się za nami, fundatorowie Piotr i Emilia Kaczmarczykowie 1943r”.
Jak głosi napis, została wzniesiona w podziękowaniu Matce Bożej za ocalenie od rozstrzelania. Był maj 1943 r. Do mieszkania Państwa Kaczmarczyków wpadli Niemcy, schwytali gospodarza i zaraz wyprowadzili, by rozstrzelać. Jednak egzekucję wstrzymano, ponieważ jeden z Niemców zarządził rewizję. Nie znaleziono nic, wszystkie kwity były w porządku a oskarżenia okazały się fałszywe. Gospodarza zwolniono. Emilia i Piotr uznali w tym wydarzeniu szczególną opiekę Matki Niepokalanej. Z wdzięczności dla Matki Najświętszej za ocalanie pożycia Emilja i Piotr Kaczmarczykowie. wznieśli tę kapliczkę zaraz po owym zdarzeniu czyli w 1943 r.

Figura św. Marka w Wawrzeńczycach

Najstarsza figura na terenie parafii Wawrzeńczyce, pochodząca z 1666 roku (260 cm). Usytuowana przy skrzyżowaniu dróg, prowadzących na „Brzegi” i „Starą Wieś” w Wawrzeńczycach. Na podmurówce umieszczono okrągły słup, zakończony czworobokiem z płaskorzeźbami, przedstawiającymi następujące sceny z Męki Pańskiej: „Biczowanie”, „Cierniem Ukoronowanie”, „Dźwiganie Krzyża” i „Ukrzyżowanie”.
W starych zapiskach czytamy, że z dawien dawna, do tej figury, w Dni Krzyżowe, na świętego Marka szła procesja błagalna z parafialnej świątyni, aby uprosić Boże błogosławieństwo w urodzajach. Stąd też, być może, wzięła się nazwa „Figura św. Marka”

Kapliczka z Pietą (Maria z martwym Jezusem na kolanach) w Wawrzeńczycach

Jest jedną z bardziej okazałych kapliczek przydrożnych, w naszej gminie.
Usytuowana po północnej stronie drogi Kraków – Sandomierz, koło domu nr 62 Witolda Pilcha w Wawrzeńczycach . Drewniana o wymiarach 210 x 220cm. Wejście od drogi po betonowym chodniku z drewnianą balustradą po obu stronach. Drzwi wejściowe oszklone, drzewo rzeźbione, dach kryty dachówką ceramiczną. Po bokach dwie kolumny, a na nich figurki: Pana Jezusa Zmartwychwstałego i św. Piotra. Wewnątrz ołtarz i Pieta w obramowaniu na tle krzyża 79 x 55cm.
Pod Pietą znajdowała się drewniana rzeźba Pana Jezusa w grobie (skradziona w 1973 roku wraz z dwoma aniołkami). Policja jej nie odnalazła . W przedniej części ołtarza, na drewnianej desce, wymalowano upadek Pana Jezusa. Podłoga z desek i oświetlenie elektryczne. Fundator- Kryspin Pilch 1868 r. Odnowiona w 1906 roku również dzięki staraniom mieszkańców „Kolonii” Wawrzeńczyce w 1988 roku.

Figura Matki Bożej z Dzieciątkiem w Złotnikach

Usytuowana po zachodniej stronie drogi asfaltowej w kierunku żwirowni, przy budynku OSP w Złotnikach. Wzniesiona w 1816r. z fundacji Jana i Ewy Srzednickich - właścicieli dworu. Kamienna, na czterech stopniach, na planie kwadratu, czworoboczny postument z cokołem i wydatnym gzymsem, ujęty po bokach niewydatnymi esownicowymi wolutami. Na postumencie od frontu płycina o wyciętych narożnikach z napisem: „Jan y Ewa Srzedniccy Possesorowie Złotnik Czynią Ofiarę Naydroszey Królowy Nieba i ziemi dnia 16 wrzes. 1816”. Na postumencie pełnoplastyczna postać Matki Boskiej z Dzieciątkiem, stojąca na globie ziemskim z półksiężycem. Osłonięta zadaszeniem blaszanym z 1975r., wygiętym półkoliście, wspartym na czterech prętach. Figura ogrodzona siatką, osadzoną na metalowych słupkach.